پرتو

امتیازات واخواست سفته:

1-تامین خواسته،ماده108بندج ق.آ.د.م

2-اگردارنده درمهلت قانونی اقدام به اخذگواهی بکندمی تواندبه طرفیت تمام مسئولین سندطرح دعوانماید.

*نکته مهم درواخواست بحث مهلت است.

آیادارنده هرزمان می تواندواخواست اخذکندیااین عمل مهلت دارد؟

دربرات مهلت اعتراض عدم تادیه ده روزاست قانون گذاردرموردسفته سکوت کرده است امانظریه مشورتی می گوید:بااستنادبه ماده280ق.ت.بایدظرف ده روزازتاریخ سررسیدواخواست راتهیه نمایند.

*اگرفرددارنده ازاین حق استفاده نکردچه امتیازی راازدست می دهد؟

1-امتیازی که به موجب بندسوم ماده108ق.آ.د.م.برای دارنده درنظرگرفته شده است راازدست می دهد

،یعنی عدم پرداخت خسارت احتمالی.

2-حق طرح دعوابه طرفیت مسئولین را ازدست می دهدمگرصادرکننده سند.

ظهرنویسی درسفته:

اگردرظهرسفته شخص ثالثی امضاءبکندبدون درج عبارت،آیاامضادلالت برظهرنویسی داردیاضمانت؟

باتوجه به ماده245دربرات حکایت ازظهرنویسی دارد،درموردسفته نظریه مشورتی دلالت برضمانت می کند.

چک:

چک باتوجه به ماده310ق.ت وقانون صدرورچک مصوب 1382بررسی می شود:

ماده310ق.ت:چک نوشته ای است که به موجب آن صادرکننده وجوهی راکه درنزدمحال علیه داردکلاً

یابعضاًمستردیابه دیگری واگذارمی نماید.

ماده یک ق.ص.چ:

انواع چک عبارتند از:

1-چک عادی:چکی است که اشخاص عهده بانک هابه حساب جاری خودصادرودارنده آن تضمینی جز

اعتبارصادرکننده آن ندارد.               

2-چک تائیدشده:چکی است که اشخاص عهده بانک هابه حساب جاری خودصادروتوسط بانک محال علیه

پرداخت وجه آن تائیدمی شود.

3-چک تضمینی:چکی است که توسط بانک به عهده همان بانک به درخواست مشتری صادروپرداخت وجه آن توسط بانک تضمین می شود.

4-چک مسافرتی: چکی است که توسط بانک صادرووجه آن درهریک ازشعب آن بانک یاتوسط نمایندگان وکارگزاران ان پرداخت می گردد.

فوایداستفاده ازچک:

1-جلوگیری ازگردش پول دربازار.

2-امکان انجام معاملات بوسیله چک آسان ترخواهدشد.

شکل چک(شرایط شکلی):الزامات چک واختیارات.

*الزامات:مواردی که بایددرزمان صدورچک رعایت شده و وجود داشته باشد.

الف:دستوربه پرداخت(چک بایدنوشته شود،توسط صادرکننده کامل شده باشد)

ب:پرداخت کننده مشخص باشد.

ج:مکان پرداخت(حوزه پرداختی)

د:قیدنام دارنده مگردرچک های دروجه حامل ماده312.

و:امضاءصادرکننده.

ماده312ق.ت:چک ممکن است دروجه حامل یاشخص معین یایه حواله کردباشد،ممکن است به صرف امضاءدرظهربه دیگری منتقل شود.

ضمانت اجرای موارد:درصورت عدم رعایت مواردفوق این سندتجاری فاقداعتباراست،فردحتی به صورت مدنی حق مطالبه آن راندارد.

*اختیارات:مندرجات غیرالزامی.

الف:علت صدور.

ب:قیدنام دارنده.

چک بسته:چکی است که روی آن دوخط موازی کشیده شده ودربردارنده این موضوع است که غیراز

دارنده کسی دیگرحق وصول آن راندارد.

ماده314ق.ت:صدورچک ولواین که ازمحلی به محل دیگرباشدذاتاًعمل تجاری محسوب نیست لیکن مقررات این قانون ازضمانت صادرکننده وظهرنویس هاواعتراض واقامه دعوا وضمان ومفقودشدن راجع به بروات شامل چک نیز خواهدبود.

اهلیت:صادرکننده چک نیازبه اهلیت تجاری ندارد،صرف اهلیت مدنی کفایت دارد،باتوجه به ماده314.

جهت صدور:یاعلت صدور،بایدمشروع باشد.

شرایط دارنده چک:باتوجه به موادق.ت.چک هایی که افرادصادرمی کنندسه حالت دارد:

1-چک های دروجه حامل.

2-چک های دروجه شخص معین.

3-چک های به حواله کرد.

اگردرزمان صدورچک صادرکننده عبارت به حواله کردراخط زد،آیادلیل براین است که شخصی غیراز

دارنده که درچک قیدشده حق وصول داردیاخیر؟

دراین خصوص دو نظریه وجود دارد:

1-دکترستوده تهرانی:خط خوردگی برحواله کردبه منظورعدم نقل وانتقال سندتجاری است یعنی محدودشده به نام شخص معین.

2-دکتراسکینی:خط زدن تاثیری درنقل وانتقال سندتجاری ندارد.

رویه نظریه دکتراسکینی می باشدزیراذات اسنادتجاری قابلیت نقل وانتقال است.

ماده7 ق.ص.چ:برای صدورچک بلامحل مجازات کیفری درنظرگرفته است.

ماده7ق.ص.چ:هرکس مرتکب بزه صدورچک بلامحل گرددبه شرح ذیل محکوم خواهدشد:

الف:چنانچه مبلغ مندرج درمتن چک کمترازده میلیون ریال باشدبه حبس تاحداکثر6ماه محکوم خواهدشد.

ب: چنانچه مبلغ مندرج درمتن چک از10تا50میلیون ریال باشدازشش ماه تایک سال حبس محکوم خواهدشد.

بندج: چنانچه مبلغ مندرج درمتن چک از50 میلیون ریال بیشترباشدبه حبس ازیک سال تا دوسال وممنوعیت ازداشتن دسته چک به مدت دوسال محکوم خواهدشدودرصورتی که صادرکننده چک اقدام به اصدارچک های بلامحل نموده باشدمجموع مبالغ مندرج درمتون چک هاملاک عمل خواهدبود.

 

وضعیت مسئولیت کیفری درماده13ق.ص.چ.آمده است.

ماده13ق.ت:درمواردزیرصادرکننده چک قابل تعقیب کیفری نیست.

الف:درصورتی که ثابت شودچک سفیدامضاداده شده است.

ب:هرگاه درمتن چک،وصول وجه آن منوط به تحقق شرطی شده باشد.

ج: چنان چه درمتن چک قیدشده باشدکه چک بابت تضمین انجام معامله یاتعهدی است.

د:هرگاه بدون قیددرمتن چک ثابت شودکه وصول وجه آن منوط به تحقق شرطی بوده یاچک بابت تضمین انجام معامله یاتعهدی است.

ه:درصورتی که ثابت گرددچک بدون تاریخ صادرشده ویاتاریخ واقعی صدورچک مقدم برتاریخ مندرج درمتن چک باشد.

 

ماده 2ق.ص.چ:چک های صادره عهده بانک هایی که طبق قوانین ایران درداخل کشوردایرشده ویامی شوند

،همچنین شعب آن ها درخارج ازکشوردرحکم اسنادلازم الاجراست.

 اسنادلازم الاجرا:اسنادی که برای اجرای آن هانیازی به اثبات سندنیست،چک سندی است عادی اما    لازم الاجرا.

دنباله ماده2:دارنده چک درصورت مراجعه به بانک وعدم دریافت تمام یاقسمتی ازوجه آن به علت نبودن محل ویابه هرعلت دیگری که منتهی به برگشت چک وعدم پرداخت گرددمی تواندطبق قوانین و         آئین نامه های مربوط به اجرای اسنادرسمی وجه چک یاباقیمانده آن راازصادرکننده وصول نماید.

دارنده چک درصورت عدم دریافت تمام یاقسمتی ازوجه،درصورتی که نتواندمقداری یاهیچی ازچک راوصول کند،بابرگشت وگواهی عدم پرداخت می تواندطلب خودراوصول ومطالبه نمایدوطرح دعوانماید.

دنباله ماده2:برای صدوراجرائیه دارنده چک بایدعین چک وگواهینامه مذکوردرماده4ویاگواهینامه مندرج درماده5رابه اجرای ثبت اسنادمحل تسلیم نماید،اجرای ثبت درصورتی دستوراجراصادرمی کندکه مطابقت امضای چک بانمونه امضای صادرکننده دربانک ازطرف بانک گواهی شده باشد.

برای دارنده بعدازبرگشت وصدورگواهی عدم پرداخت دوحق ایجادمی شود:

1-مراجعه به قسمت اجرای اداره ثبت اسنادواملاک.

*اگردارنده ازطریق اجرای ثبت اقدام به وصول چک بکند،فقط حق اخذ طلب ازناحیه صادرکننده رادارد.

مثال:شخص(الف)صادرکننده چک می باشدوافراد(ب وج)ظهرنویسان می باشندوشخص(x)دارنده چک است،اگردارنده ازطریق اجرای ثبت اقدام به وصول طلب خودنماید،علی رغم وجودبحث اسقلال امضاهاومسئولیت تضامنی امضاکنندگان دراسنادتجاری،این امتیازراازدست می دهدوفقط می توانداقدام به وصول طلب خودازناحیه صادرکننده نماید.

2-ازطریق مراجعه به محاکم قضایی،مراجعه به دادگستری.

دنباله ماده2:دارنده چک اعم است ازکسی که چک دروجه اوصادرگردیده یابه نام اوپشت نویسی شده یا

حامل چک درموردچک های دروجه حامل یاقائم مقام قانونی آنان.

تبصره یک:دارنده چک می تواندمحکومیت صادرکننده رانسبت به پرداخت کلیه خسارات وهزینه های واردشده که مستقیماًوبه طورمتعارف درجهت وصول طلب خودازناحیه وی متحمل شده است،اعم ازآن که قبل ازصدورحکم یاپس ازآن باشدازدادگاه تقاضانماید.

مثال:خواسته دارنده مطالبه وجه چک به میزان65میلیون است ،قانون گذارفقط حق وحقوقاتی رابرای خواهان مشخص می کندکه مستقیماًوبه طورمتعارف درجهت وصول متحمل شده باشدنظیر:(هزینه های دادرسی،حق الوکاله)مطالبه وجه چک به انضمام خسارات دادرسی.

دنباله تبصره یک:درصورتی که دارنده چک جبران خسارت وهزینه های مزبور راپس ازصدورحکم درخواست کند،باید درخواست خودرابه همان دادگاه صادرکننده تقدیم نماید.

*درصورت جاهل بودن دارنده به درخواست مطالبه خسارت بعدازصدورحکم می تواند درخواست خودرا

علی حده به همان دادگاه صادرکننده تقدیم کند.

ماده3ق.ص.چ:صادرکننده چک بایددرتاریخ مندرج درآن معادل مبلغ مذکوردربانک محال علیه وجه نقد داشته باشدونبایدتمام یاقسمتی ازوجهی راکه به اعتبار آن چک صادرکرده به صورتی ازبانک خارج نمایدیا

دستورعدم پرداخت وجه چک رابدهدونیزنبایدچک رابه صورتی تنظیم نمایدکه بانک به عللی ازقبیل عدم مطابقت امضایاقلم خوردگی درمتن چک یااختلاف درمندرجات چک وامثال آن ازپرداخت وجه چک خودداری نماید،هرگاه درمتن چک شرطی برای پرداخت ذکرشده باشدبانک به آن شرط ترتیب اثرنخواهد داد.

*به شرط مندرج درچک بانک ترتیب اثرنخواهد داد.

ماده3مکررق.ص.چ:چک فقط درتاریخ مندرج درآن یاپس ازآن یاپس ازتاریخ مذکورقابل وصول ازبانک خواهدبود.

*اگرازیک حساب جاری که دونفرصاحب امضامی باشند،شخص(الف)اقدام به صدورچک نمایدوازجانب خودش امضاکندوامضاءشخص دوم(ب)راجعل کند،دراین جاوضعیت مسئولیت طرفین چگونه است؟

درحالت اصلی هردوشخص(الف وب)دارای مسئولیت هستندولی اگرشخص(ب)بتواند جعلیت امضاءخودرا

اثبات کندازمسئولیت مبراخواهدشد.

ماده4ق.ص.چ:هرگاه وجه چک به علتی ازعلل مندرج درماده3پرداخت نگرددبانک مکلف است دربرگ مخصوصی که مشخصات چک وهویت ونشانی کامل صادرکننده درآن ذکرشده باشد،علت یاعلل عدم پرداخت راصریحاًقیدوآن راامضاومهرنموده وبه دارنده چک تسلیم نماید،دربرگ مزبوربایدمطابقت امضای

صادرکننده بانمونه امضای موجود دربانک(درحدودعرف بانکداری)ویاعدم مطابقت آن ازطرف بانک تصدیق

 شود،بانک مکلف است به منظوراطلاع صادرکننده چک فوراًنسخه دوم این برگ رابه آخرین نشانی صاحب حساب که دربانک موجوداست ارسال دارد،دربرگ مزبورباید نام ونام خانوادگی ونشانی کامل دارنده چک نیزقیدگردد.

منظوراز(درحدودعرف)یعنی بحث تشخیص تخصصی امضانیست.

اگرصادرکننده چک درزمان سررسیدفوت کرده باشد:

مثال:تاریخ صدورچک15/2/90می باشدوتاریخ سررسیدآن 15/7/90وتاریخ فوت صادرکننده18/4/90

تکلیف بانک دراین موردچیست؟

مطابق ماده310ق.ت.بانک مکلف به پرداخت وجه چک به دارنده می باشد،شخص صادرکننده دین خود

رادرزمان صدورادانموده،اماتاتاریخ سررسیدمتزلزل بوده است.

ماده5ق.ص.چ:درصورتی که موجودی حساب صادرکننده چک نزدبانک کمترازمبلغ چک باشد،به تقاضای دارنده چک،بانک مکلف است مبلغ موجود درحساب رابه دارنده چک بپردازدودارنده چک باقیدمبلغ دریافت شده درپشت چک وتسلیم آن به بانک گواهی نامه مشتمل برمشخصات چک ومبلغی که پرداخت شده ازبانک دریافت می نماید،چک مزبورنسبت به مبلغی که پرداخت نگردیده بی محل محسوب وگواهینامه بانک دراین موردبرای دارنده چک جانشین اصل چک خواهدبود،درمورداین ماده نیزبانک مکلف است اعلامیه مذکوردرماده قبل رابرای صاحب حساب ارسال نماید.

مثال:اگردارنده چک به بانک مراجعه کردومبلغ چک65میلیون ریال بود،امادرحساب 35میلیون ریال موجودباشد،حق دارنده است که تقاضای دریافت همان مبلغ موجودازحساب را ازبانک داشته باشدوبانک مکلف به پرداخت موجودی حساب است.

ماده6ق.ص.چ:بانک هامکلفنددر روی هربرگ چک نام ونام خانوادگی صاحب حساب راقیدنمایند.

ماده7ق.ص.چ:هرکس مرتکب بزه صدورچک بلامحل گرددبه شرح ذیل محکوم خواهدشد:

الف:چنانچه مبلغ مندرج درمتن چک کمترازده میلیون ریال باشدبه حبس تاحداکثر6ماه محکوم خواهدشد.

ب: چنانچه مبلغ مندرج درمتن چک از10تا50میلیون ریال باشدازشش ماه تایک سال حبس محکوم خواهدشد.

بندج: چنانچه مبلغ مندرج درمتن چک از50 میلیون ریال بیشترباشدبه حبس ازیک سال تا دوسال وممنوعیت ازداشتن دسته چک به مدت دوسال محکوم خواهدشدودرصورتی که صادرکننده چک اقدام به

  اصدارچک های بلامحل نموده باشدمجموع مبالغ مندرج درمتون چک هاملاک عمل خواهدبود.

*اگردونفردریک حساب جاری حق امضاداشته باشندواقدام به صدورچک نمایند درصورت برگشت چک مسئولیت این افرادنسبت به ماده7چگونه است؟

*وجود دویاچندنفرهیچ تاثیری درمیزان مجازات ندارد.

ماده9ق.ص.چ:درصورتی که صادرکننده چک قبل ازتاریخ شکایت کیفری وجه چک رانقداًبه دارنده آن پرداخته یاباموافقت شاکی خصوصی ترتیبی برای پرداخت آن داده باشد،یاموجبات پرداخت آن رادربانک محال علیه فراهم نماید،قابل تعقیب کیفری نیست،درمورداخیربانک مذکورمکلف است تامیزان وجه چک حساب صادرکننده رامسدودنمایدوبه محض مراجعه دارنده وتسلیم چک وجه آن رابپردازد.

مثال:شخص به عنوان دارنده مراجعه به بانک نموده وبه علت کسری موجودی گواهی عدم پرداخت دریافت نموده،اگرصادرکننده قبل ازشکایت محل رابه دارنده بپردازد،یاموافقت شاکی راکسب کندمسئولیت کیفری آن ساقط می شود.

ماده10ق.ص.چ:هرکس باعلم به بسته بودن حساب بانکی خودمبادرت به صدورچک نماید،عمل وی درحکم صدورچک بی محل خواهدبودوبه حداکثرمجازات مندرج درماده7محکوم خواهدشد،ومجازات تعیین شده غیرقابل تعلیق است.

نکات ماده10:

الف:علم صاحب حساب ازمسدودی آن،پس صرف داشتن گواهی عدم پرداخت مشمول این ماده نخواهدشدومسئولیت کیفری ایجادنمی کندبلکه وجودعنصرمعنوی شرط است یعنی عالم بودن ازمسدودی.

ب:منظورازحداکثرمجازات درماده7 دراین جارعایت بندج نیست بلکه مبلغ چک ملاک خواهدبود.

مثلاً:اگرمبلغ چک 45میلیون ریال باشدصادرکننده به حداکثریک سال حبس محکوم می شود.

ج:بحث مجازات غیرقابل تعلیق است،صدورچک قابل تعلیق نیست اما قابل تخفیف می باشد.

ماده11ق.ص.چ:جرائم مذکوردراین قانون بدون شکایت دارنده چک قابل تعقیب نیست ودرصورتی که دارنده چک تاشش ماه ازتاریخ صدورچک برای وصول آن به بانک مراجعه نکند،یاظرف شش ماه ازتاریخ صدورگواهی عدم پرداخت شکایت ننماید دیگرحق شکایت کیفری نخواهد داشت.

صدورچک ازجرایم حق الناسی است،وصرف شکایت شاکی خصوصی باعث پیگیری خواهدشد.

مواعدشش ماهه:

الف:دارنده بایدظرف شش ماه ازتاریخ سررسیداقدام به اخذگواهی عدم پرداخت.

ب:بعدازصدورگواهی عدم پرداخت تاشش ماه طرح دعوی کیفری نماید.

دنباله ماده11:درصورتی که دارنده چک بخواهدچک رابه وسیله شخص دیگری به نمایندگی ازطرف خودوصول کندوحق شکایت کیفری اودرصورت بی محل بودن چک محفوظ باشدبایدهویت ونشانی خودراباتصریح نمایندگی شخص مذکوردرظهرچک قیدنمایدودراین صورت بانک اعلامیه مذکوردرماده4و5رابه نام صاحب چک صادرمی کندوحق شکایت کیفری اومحفوظ خواهدبود.

*شخص دارنده برای ازبین نرفتن حقوقات خودبایددرظهرسندقیدنمایدکه آورنده به موجب وکالت نماینده اوست.

تبصره ماده11:هرگاه بعدازشکایت کیفری شاکی چک رابه دیگری انتقال دهدیاحقوق خودرانسبت به چک به هرنحوبه دیگری واگذارنمایدتعقیب کیفری موقوف خواهدشد.

ماده12ق.ص.چ:هرگاه پس ازصدورحکم قطعی شاکی گذشت نمایدویاآن که محکوم علیه موجبات پرداخت وجه چک وخسارات تاخیرتادیه وسایرخسارات مندرج درحکم رافراهم نمایداجرای حکم موقوف        می شودومحکوم علیه فقط ملزم به پرداخت مبلغی معادل یک سوم جزای نقدی مقرردرحکم خواهدبودکه به دستوردادستان به نفع دولت وصول خواهدشد.

 

موقوفی تعقیب:قبل ازصدورحکم و بعدازصدورحکم.

قبل ازصدورحکم:دارنده گواهی عدم پرداخت گرفته وعلیه صادرکننده شکایت نموده اماکیفرخواست صادرنشده ودادگاه واردرسیدگی نشده لذا باگذشت شاکی قرارموقوفی تعقیب صادرمی گردد.

بعدازصدورحکم:پس ازطی مراحل قبل دادگاه حکم به محکومیت کسی که دعوابه طرفیت اومطرح شده راصادرمی کند،دراین مرحله اگرشاکی گذشت نماید،اثرگذشت شاکی عدم اجرای حکم است،زیرا صدورچک بلامحل جرم عمومی محسوب نمی شودوباشکایت شاکی شروع شده باگذشت اوخاتمه یافته وپرونده مختومه می شود.

ماده13ق.ص.چ:درمواردزیرصادرکننده چک قابل تعقیب کیفری نیست:

الف:درصورتی که ثابت شود،چک سفیدامضاداده شده است،درصورتی که چک توسط صادرکننده فقط امضاشودوبقیه مندرجات آن سفیدباشد،بادرج مبلغ،تاریخ وسایرمواردموردنیازبانک درصورت تشخیص اصالت امضاموظف به پرداخت چک می باشدودرصورت اثبات موضوع دارنده چک نمی تواندنسبت به صاحب حساب طرح شکایت کیفری نماید.

ب:هرگاه درمتن چک،وصول وجه آن منوط به تحقق شرطی شده باشد،اگرصادرکننده به واسطه اختیاراتی که درهنگام صدورچک دارد،علت صدورچک یاشرطی رادرآن قیدکندمسئولیت کیفری آن ازبین می رود.

مثلاًدرمتن چک قیدشودبابت اجاره مغازه یاتخلیه منزل وغیره،این چک قابلیت تعقیب کیفری نخواهد داشت.

ج:چنانچه درمتن چک قیدشده باشدکه چک بابت تضمین انجام معامله یاتعهدی است.

د:هرگاه بدون قید درمتن چک ثابت شودکه وصول وجه آن منوط به تحقق شرطی بوده یاچک بابت تضمین انجام معامله یاتعهدی است،اگردرصورت نبودن قیدمواردفوق صادرکننده بتوانداثبات کندصدورچک به واسطه تضمین انجام معامله یاتعهدی ویاشرطی بوده است مسئولیت کیفری اوازبین می رود.

ه:درصورتی که ثابت گردد،چک بدون تاریخ صادرشده ویاتاریخ واقعی صدورچک مقدم برتاریخ مندرج درمتن چک باشد.

ماده14ق.ص.چ:صادرکننده چک یاذینفع یاقائم مقام قانونی آن هاباتصریح به این که چک مفقودیاسرقت یاجعل شده ویاازطریق کلاه برداری یاخیانت درامانت یاجرائم دیگری تحصیل گردیده می تواندکتباًدستور

عدم پرداخت وجه چک رابه بانک بدهد.

بانک پس ازاحرازهویت دستوردهنده ازپرداخت وجه آن خودداری خواهدکردودرصورت ارائه چک بانک

گواهی عدم پرداخت راباذکرعلت اعلام شده صادروتسلیم می نماید.

دارنده چک می تواندعلیه کسی که دستورعدم پرداخت داده شکایت کندوهرگاه خلاف ادعایی که موجب عدم پرداخت شده ثابت گردد،دستوردهنده علاوه برمجازات مقرردرماده7این قانون به پرداخت کلیه خسارات(دادرسی)وارده به دارنده چک محکوم خواهدشد.

تبصره 1:ذینفع درمورداین ماده کسی است که چک به نام اوصادریاظهرنویسی شده یاچک به اوواگذارگردیده باشد(یاچک دروجه حامل به او واگذارگردیده)

درموردی که دستورعدم پرداخت مطابق این ماده صادرمی شودبانک مکلف است وجه چک راتاتعیین تکلیف آن درمرجع رسیدگی یاانصراف دستوردهنده درحساب مسدودی نگهداری نماید.

تبصره2:دستوردهنده مکلف است،پس ازاعلام به بانک شکایت خودرابه مراجع قضایی تسلیم وحداکثرظرف مدت یک هفته،گواهی تقدیم شکایت خود رابه بانک تسلیم نماید،درغیراین صورت پس ازانقضاءمدت مذکوربانک ازمحل موجودی به تقاضای دارنده چک وجه آن راپرداخت می کند.

تبصره3:پرداخت چک های تضمین شده ومسافرتی رانمی توان متوقف کردمگرآن که بانک صادرکننده نسبت به آن ادعای جعل نماید،دراین موردنیزحق دارنده چک راجع به شکایت به مراجع قضایی طبق مفادقسمت اخیرماده(14)محفوظ خواهدبود.

درخصوص بحث جعل درچک:

ممکن است جعل درمبلغ،تاریخ،نام دارنده یاامضاءصورت بگیرد،نکته قابل ذکراین است که جعل درچک،در

زمره جعل اسنادرسمی محسوب نمی شودوجعل سندعادی به حساب می آیدزیرابه استنادماده2ق.ص.چ.

چک ازجمله اسنادتجاری عادی درحکم لازم الاجرامی باشد.

چک چون یک نوع مال به حساب می آیدربودن آن سرقت محسوب می شودوموجب تحقق جرم سرقت.

ماده15ق.ص.چ:دارنده چک می تواندوجه چک وضرروزیان خودرادردادگاه کیفری مرجع رسیدگی مطالبه نماید.

طبق ماده9آ.د.ک.افرادی که طرح دعاوی کیفری می کنندحق دارندمطالبه خساراتی راکه ازهمان دعوامتحمل شده اندرا هم بنمایند،صادرکننده چک دونوع مسئولیت دارد(حقوقی)تادیه مبلغ چک،(کیفری)پرداخت خسارات وهزینه های دادرسی.

ماده16ق.ص.چ:رسیدگی به کلیه شکایات ودعاوی جزایی وحقوقی مربوط به چک دردادسراودادگاه تاخاتمه دادرسی،فوری وخارج ازنوبت به عمل خواهدآمد.

*بحث رسیدگی خارج ازنوبت امروزه کاربردندارد.

ماده17ق.ص.چ:وجودچک دردست صادرکننده دلیل پرداخت وجه آن وانصراف شاکی ازشکایت است مگر

این که خلاف این امرثابت گردد.

الف:وجودچک دردست صادرکننده به معنی عدم امکان مسئولیت کیفری وی می باشد.

ب: وجودچک دردست صادرکننده به معنی عدم امکان مسئولیت مدنی نیزمی باشد.

لذامادامی که چک دردست صادرکننده می باشدبه این معناست که دین خودراپرداخت نموده ودلالت بر  بری الذمه شدن اودارد،مگراین که خلاف آن(مثلاًسرقت)وغیره،اثبات شود.

ماده18ق.ص.چ:مرجع رسیدگی کننده جرائم مربوط به چک بلامحل ازمتهمان درصورت توجه اتهام طبق ضوابط مقرردرماده134قانون آ.د.دادگاه های عمومی وانقلاب (درامورکیفری)مصوب28/6/78کمیسیون امورقضایی وحقوقی مجلس شورای اسلامی حسب موردیکی ازقرارهای تامین کفالت یاوثیقه(اعم ازوجه نقدیاضمانت نامه بانکی یامال منقول وغیرمنقول)اخذمی نماید.

مثال:شخص(الف)اقدام به صدورچکی می نماید دروجه شخص معینی(ب)،قبل ازسررسیدچک که یک سال بعد می باشد صادرکننده فوت می کند،درشرایطی که دارنده چک ازفوت صادرکننده بی اطلاع است به علت خالی بودن حساب اقدام به دریافت گواهی عدم پرداخت می نماید:

1-آیا باتوجه به فوت صادرکننده امکان طرح دعوا برای دارنده چک وجود دارد؟

بله زیرادارنده چک طلبکاربوده وبه طلبش نرسیده ومی تواندبه طرفیت وراث متوفی طرح دعواکند.

2-اگروراث متوفی صغیرباشندتکلیف اوچیست؟

دراین حالت نیزقطعاًبرای صغارقیم تعیین شده است وبایدبه طرفیت قیم آن هاطرح دعوی نماید(مواد231و

232قانون امورحسبی)

ماده19ق.ص.چ:درصورتی که:چک به وکالت یانمایندگی ازطرف صاحب حساب اعم ازشخص حقیقی یاحقوقی صادرشده باشد،صادرکننده چک وصاحب حساب متضامناًمسئول پرداخت وجه چک بوده واجرائیه وحکم ضرروزیان براساس تضامن علیه هردوصادر می شودبه علاوه امضاکننده چک طبق مقررات این قانون مسئولیت کیفری خواهدداشت،مگراین که ثابت نماید،که عدم پرداخت مستندبه عمل صاحب حساب یاوکیل یانماینده بعدی اواست که دراین صورت کسی که موجب عدم پرداخت شده ازنظرکیفری مسئول خواهدبود.

درقسمت اول ماده آمده است:صاحب حساب اعم ازشخص حقیقی یاحقوقی،به موجب قانون صادرکننده وامضاکننده اسنادتجاری هم مسئولیت تضامنی دارند،لذا ازآن جائی که قانون این اجازه رابه اشخاص حقوقی نیزمی دهدکه دارای حساب جاری باشند،دراین صورت بحث مسئولیت تضامنی صاحب حساب و صادرکننده چک مطرح است،صاحب حساب شخص حقوقی(مثلاً:دانشگاه) که چک راصادروامضانمی کند،

پس شخص حقوقی فاقدمسئولیت کیفری است، بنابراین افرادی که به عنوان نمایندگان حق امضادارندوچک راصادروامضامی کنندمسئولیت کیفری دارند.

مثال:مدیرعامل یک شرکت جهت انجام معامله ای خارج ازموضوع شرکت چکی راصادرنموده،دارنده برای دریافت چک اقدام می کندوبه علت کسری موجودی چک رابرگشت می زند،درحالی که صادرکننده مدیرعامل درزمان اقدام چک درشرکت مزبورسمتی هم ندارد،دراین صورت دارنده بایدبه طرفیت چه کسی طرح دعوانماید؟

باتوجه به ماده19ق.ص.چ.اگرشرکت هنوزپابرجاست بایدبه طرفیت صاحب حساب یعنی شرکت وصادر

کننده چک یعنی مدیرعامل طرح دعوانماید.

آیاامکان طرح دعوابه طرفیت مدیرعامل سابق نیزوجود دارد؟

بله هرچنددرحال حاضردرآن شرکت سمتی نداردامابه واسطه امضاءخودش درچک دارای مسئولیت است.

ماده20ق.ص.چ:مسئولیت مدنی پشت نویسان چک طبق قوانین ومقررات کماکان به قوت خودباقی است.

درماده20بحث مسئولیت ظهرنو یس هاومسئولیت مدنی آن هامطرح است.

دربرات وچک امضاکنندگان ظهرسنددارای مسئولیت هستندچه ضامن چه ظهرنویس.

نکته حائزاهمیت در رعایت مواعداست که درماده315ق.ت.مطرح است بدین گونه که :

دارنده برات بایدظرف مدت یک سال ازتاریخ اعتراض اقدام به طرح دعوانمایدتابتواندازحق خود درماده249استفاده کند.

درموردچک نیزاگردارنده بخواهدبه طرفیت ظهرنویسان طرح دعوانماید،مکلف است ظرف مدت15روزاز

تاریخ صدوروجه اقدام نماید،درغیراین صورت حق طرح دعوابه طرفیت ظهرنویسان راازدست می دهد.

مثال:(الف)صادرکننده چک،(ب)دارنده که باظهرنویسی چک رامنتقل کرده است به فرد(ج)و اوبه علت عدم اعتمادبه فرد(ب)ازاوضامن درخواست نموده است،اگربه علت عدم رعایت مواعدظهرنویس فاقدمسئولیت شود،طبعاًضامن هم مسئولیتی نخواهد داشت.

ماده21ق.ص.چ:بانک هامکلفندکلیه حساب های جاری اشخاصی راکه بیش ازیک بارچک بی محل صادرکرده وتعقیب آن ها منتهی به صدورکیفرخواست شده باشدبسته وتاسه سال به نام آن هاحساب جاری دیگری بازننمایند.

مسئولین شعب هربانکی که به تکلیف فوق عمل ننمایندحسب موردباتوجه به شرایط وامکانات ودفعات ومراتب جرم به یکی ازمجازات های مقرردرماده9قانون رسیدگی به تخلفات اداری توسط هیات رسیدگی به تخلفات اداری محکوم خواهندشد.

تبصره1:بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مکلف است سوابق مربوط به اشخاصی راکه مبادرت به صدورچک بلامحل نموده اندبه صورت مرتب ومنظم ضبط ونگهداری نمایدوفهرست اسامی این اشخاص رادراجرای مقررات این قانون دراختیارکلیه بانک های کشورقراردهد.

تبصره2:ضوابط ومقررات مربوط به محرومیت اشخاص ازافتتاح حساب جاری ونحوه پاسخ به استعلامات بانک هابه موجب آئین نامه ای خواهدبودکه ظرف مدت سه ماه توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تنظیم وبه تصویب هیات دولت می رسد.

ماده22ق.ص.چ:درصورتی که به متهم دسترسی حاصل نشودآخرین نشانی متهم دربانک محال علیه اقامتگاه قانونی اومحسوب است وهرگونه ابلاغی به نشانی مزبوربه عمل می آید.

هرگاه متهم حسب موردبه نشانی بانکی تعیین شده شناخته نشودیاچنین محلی وجودنداشته باشدگواهی

ماموربه منزله ابلاغ اوراق تلقی می شودورسیدگی بدون لزوم احضارمتهم وسیله مطبوعات ادامه خواهدداشت.

دارنده چک برای ارسال اخطاربه کسی که علیه اوطرح دعوانموده نیازبه ثبت آدرس اقامتگاه اودردادخواست خود داردکه:

الف:دارنده ازاقامتگاه فردمطلع است به همان آدرس اخطار رامی فرستد.

ب:دارنده ازاقامتگاه فردبی اطلاع است،لذااقامتگاه معرفی شده توسط بانک رامی نویسد،اگرفرد درآن محل

شناخته نشدویااین که ازآن جانقل مکان نموده باشد،دراین صورت اعلام باید درسه نوبت ازطریق آگهی درروزنامه رسمی صورت بگیردوتاریخ تشکیل جلسه دادگاه به اطلاع صادرکننده برسد،بدیهی است     هزینه های آگهی رابایدخواهان بپردازد.