X
تبلیغات
پرتو - انقلاب اسلامی
تاريخ : یکم دی 1390 | 0:32 قبل از ظهر | نویسنده : محمدشریف دامن پاک

                                                                                                                                          

انقلاب واژه ای عربی وازنظرلغوی به معنی دگرگونی،واژگونی وتحول است،معادل آن درانگلیسی به معنای حرکت دورانی ستارگان درعلم نجوم است وبازگشت به نقطه اولیه می باشد.

چارلمزجانسون می گوید:انقلاب عبارتست ازتلاشهای موفق وناموفقی که به منظورایجادتغییراتی درساختارجامعه بااعمال خشونت صورت می گیرد.

تعریف انقلاب درگذشته:تکرارگذشته،امادرعصرحاضربه معنای تحول ودگرگونی ونارضایتی ازشرایط حاکم بریک جامعه اطلاق می شود.

خانم هاناآرنت:انقلاب یعنی جانشینی ناگهانی وشدیدگروهی که حکومت رادردست نداشتند،به جای گروهی که اوضاع اجتماعی وسیاسی واداره کشورردادردست دارند.

آیه ا...مصباح:طغیان مردم دراوضاع واحوال سیاسی جامعه که باعث جایگزینی یک نظام سیاسی واجتماعی می شود.

*درفرهنگ سیاسی:سرنگونی یک نظام اجتماعی کهنه وفرسوده وجایگزینی آن بایک نظام جدید.

*ازدیدگاه اسلام:انقلاب نوعی جهاداست که گروهی فی سبیل لله وگروهی برای کفرمی جنگند.

*تعریف کلی:نارضایتی مردم ازشرایط حاکم درجامعه وایجاددگرگونی.

*چراانقلاب صورت می گیرد؟

انسان ذاتااجتماعی است ونیازهایی داردکه بایددرجامعه آنهارارفع کند،جامعه برای رفع نیازهانهادی راتشکیل می دهدبه نام حکومت،اگرحکومت به نیازها پاسخ مناسب بدهدتعادل ایجادخواهدشددرغیرآن منجربه بحران وانقلاب می شود.

بحران هابه دودسته(درون سیستمی وبرون سیستمی)تقسیم بندی می شوند.

بحران های درون سیستمی،یانیازهای کوچک مردم که بااعتصاب،اعلامیه،راهپیمایی و. . .بروز می کند.

بحران های برون سیستمی،اگربحران های درونی بزرگ وبزرگترشوندوافرادی ازبیرون سیستم هم دخالت داشته باشند بحران های برون سیستمی صورت می گیرد.

تفاوت انقلاب وکودتا؟

*کودتا:حرکتی است که توسط گروه های نظامی صورت می گیردومشارکت مردم درآن دیده نمی شود.

*رفرم:توسط خودحاکمیت ورژیم سیاسی صورت می گیر دومشارکت مردمی درآن وجودندارد.

شورش:حرکتی است که مردم درمقطع خاصی وبه طورخودجوش عکس العمل انجام می دهندواحتمال این که به نتیجه نرسدزیاداست،معمولاشورش هاسریعاتوسط حاکمیت سرکوب می شود.

*جنگ داخلی:مبارزه مسلحانه برای کسب قدرت میان افرادجامعه توسط گروه های سیاسی وافرادنارضاازحاکمیت.

***چه عواملی زمینه سازانقلاب می شود؟

1-نارضایتی مردم ازشرایط حاکم برجامعه.

2-اندیشه ها ی نو وجدید.

3-وجودروحیه انقلابی.

4-وجودرهبری وساختارهای اجتماعی سیاسی.

عوامل محقق شدن وپیروزی انقلاب اسلامی ایران:

*نارضایتی مردم ازشرایط حاکم درجامعه باشاخص هایی مانند:اعتصاب،نفرت ازرژیم،شعارهای انقلابی وهمچنین تبلیغات روشنفکران باعث شدکه مردم خواهان انقلاب شوند.

*بروزاندیشه های سیاسی:تلازم اندیشه هادرقالب شعارهای انقلابی،سخنان وپیام های امام خمینی. *وجودرهبری امام خمینی ووحدت بین مردم ودانشگاه ها.

دلایل آغازجنبش ها(مقدمه انقلاب)

1-اعطای امتیازات:ازدوره قاجاراززمان آقامحمدخان که منابع دست اول راروانه جیب اروپائیان نمودندآغازشد،مانند:مجمل ومفصل باانگلستان،ترکمن چای وگلستان باروسیه و...تاعصرناصرالدین شاه که معروف است به عصرامتیازات(رویتروتالبوت)

الف:امتیازرویتر:ناصرالدین شاه دراروپاوخرانه خالی درایران،طی تلگرافی به میرزاحسین خان                   سپه سالارازاوخواست قراردادی باانگلستان ببندد،،طرف قراردادایران باانگلستان شخصی به نام رویتربود،براساس این قراردادایران 200هزارلیره انگلیسی قرض گرفت ودرعوض حق احداث راه آهن،   بهره برداری ازمعادن،احداث قناتها،بهره برداری ازجنگل ها به انگلستان داده شدبرای مدت 70سال.

وحق اداره گمرکات وصدرورهرنوع کالای انگلیسی به ایران به مدت 25سال.

دشمنان قراردادرویتر(داخلی،خارجی)

دشمنان خارجی:کشورروسیه به دلیل رقابت باانگلستان.

دشمنان داخلی:مردم وروحانیت به رهبری(حاج ملاعلی کنی)

نتیجه اقدامات مردمی،لغوقراردادرویتروبرکناری میرزاحسین خان سپه سالار،امادرمقابل این لغوامتیاز،انگلستان امتیازبانک شاهنشاهی رابه مدت60سال ازایران گرفت.

ب:امتیازتالبوت(توتون وتنباکو)،درزمان امین السلطان باآقای تالبوت انگلیسی قراردادتوتون وتنباکوبسته شدوبراساس آن حق خریدوفروش توتون تنباکوبه مدت 50سال به انگلستان واگذارشدودرعوض قرارشدانگلستان سالیانه یک چهارم ازسودتوتون وتنباکوومبلغ15هزارلیره به ایران بپردازد،درحالی که مبلغ فروش واقعی 500هزارلیره بودودرکشورعثمانی به مبلغ 700هزارلیره فروش می شد.

*دشمن خارجی این قراردادکشورروسیه بودودشمنان داخلی آن مردم درشهرهای بزرگ مانند:اصفهان،شیراز،تهران،تبریز قیام کردندتااین که آیت ا...شیرازی فتوی تحریم توتون وتنباکوراصادرکرد.

ج:امتیازلاتاری:دادن امتیازقمارخانه به میرزا مِلکُم خان.

***لغوقراردادتالبوت چه چیزهایی راثابت کرد؟

1-وحدت مردم باقیام سراسری .

2-محکم بودن ونفوذروحانیت .

3-ضعف ناصرالدین شاه قاجار.

4-ضعف استعمارگران.

*چراامتیازات باعث بروزانقلاب شد؟

1-به دلایل فرهنگی ومذهبی:بااعطای امتیازات پای انگلیسی هابه ایران بازشد،فرهنگ اسلام زیرسئوال رفت به لحاظ مذهبی مبلغان مذهبی انگلیسی به تبلیغ مسیحیت می پرداختند فرهنگ انگلیسی،              بی بندوباری،قمارو...راگسترش دادند،روحانیت ومردم رازیر سئوال بردندوبدحجابی راترویج نمودند.

2-به لحاظ اقتصادی ایران زیرسلطه انگلستان وروسیه رفت،ازدست دادن حقوق مختلف مانند:حق راه آهن،جنگلها،معادن و...امتیازات ترکمن چای وحق کاپیتولاسیون به روسیه.

علت تمایل انگلستان وروسیه برای حضوردرایران درعصرامتیازات،عصرناصرالدین شاه قاجار.

موقعیت جغرافیایی ایران،حفظ هندوستان،نیازبه بازارفروش تولیدات اروپای صنعتی.

امتیازاتی که درزمان ناصرالدین شاه قاجار به روسیه واگذارشد:

1-تشکیل نیروی نظامی قزاق درایران:بافرماندهی سرتیپ دومونتویچ .

2-تشکیل بانک استقراضی روسیه:که بااعطای وام های طویل المدت به درباریان باعث برافرخته شدن شعله نهضت مشروطه شد.

 *زیان های ناشی ازاعطای امتیازات عصرناصرالدین شاه قاجار:

ازتمام جهات اقتصادی،فرهنگی،مذهبی به ضررایران بود،به لحاظ مذهبی وفرهنگی باورودانگلیسی هاوتاسیس کمپانی هاوشرکت ها،فرهنگ دینی ومذهبی موردتهاجم قرارگرفت وموازین شرعی را        خدشه دارنموده وزیرسئوال می بردند،به لحاظ اقتصادی منابع ایران روانه جیب انگلیسی هاشددرحالی که مردم ایران درگیرنان خودبودند،تارج توتون وتنباکودرمقایسه باکشورعثمانی.

به لحاظ سیاسی،ظلم وستم بیشتر،درباردارای جرات وجسارت بیشترشدودرنتیجه درمقابله باروحانیت ومردم بیشتربرخوردشد.

***زمینه هاوعلل آغازنهضت مشروطه:

1-علل فکری وفرهنگی:فرهنگ مردم دراین زمان رشدکرد،روشنفکرانی واردصحنه شدندمانند:امیرکبیر،باسوادشدن مردم،بیداری مردم باگسترش کتاب وفرهنگ کتاب خوانی وروزنامه خوانی،روزنامه های عهدقاجاربه دودسته داخلی وخارجی تقسیم شده بودند.

داخلی به دودسته دولتی وغیردولتی:

غیردولتی مانند:(ادب،تربیت)

دولتی مانند:شرف،شرافت،کاغذاخبار،وقایع اتفاقیه(امیرکبیر)،دارلخلافه.

خارجی:عروه الوثقی،قانون،حکمت،حبل المتین.

*سفرنامه ها:سفرنامه میرزاصالح شیرازی،سفرنامه حاج ابراهیم مراغه ای،سیاحت نامه ابراهیم بیک،که درآنهابدبختی وفقرفرهنگی واستبداددولت ایران رابه تصویرکشیده وعلت پیشرفت اروپاراقانون بیان         می نمودند.

*کتب مختلف مانند:کتاب سیدهادی نجم آیادی وعبدالرحیم طالبوب،میرزایوسف خان مستشارالدوله.

*تاسیس مدارس ومراکزعلمی آموزشی مانند:دارالفنون توسط امیرکبیر.

2-زمینه های سیاسی(علل سیاسی)

الف:استبدادوظلم وستم دربارقاجار،کپی برداری ازسیاسیت های روسیه وانگلیس وهمچنین فشارهای مالیاتی وزورگویی های عوامل وحکام منطقه ای.

ب:عهدنامه های نگین وکاشت بذرنفرت ازاستبداداین دوره.

***3-زمینه هاوعلل اقتصادی:

الف:بحران اقتصادی کشوراززمان جنگ ایران وروسیه آغازشد،چراگاه ها،زمین های حاصل خیزبه روسیه واگذارگردید،دامداری وکشاورزی نابودشد.

ب:عدم حمایت دولت ازتولیدات داخلی وتشویق وترویج به مصرف وحمایت ازکالاهای انگلیسی وافزایش مالیات وتعرفه های گمرکی توسط استعمارگران.

ج:کاهش ارزش پولی ایران.

د:ازبین رفتن کشاورزی ایران باترویج کشت خشخاش.

ه:مشکل تهیه نان قوت لایموت مردم وقحطی درکشور.

4-بروزاندیشه های نووعوامل جهانی که مشوق مردم ایران شدند.

الف:نهضت مشروطه ژاپن(انقلاب میجی)قانونمندشدن وصنعتی شدن ژاپن وتبدیل آن به یک کشوراستعمارگرشدن(کره وچین)

ب:شکست روسیه ازژاپن،ازیک طرف ژاپن به چین حمله کردوازطرفی روسیه هم به چین حمله نمودو درجنگ1904روسیه ازژاپن شکست خوردبه دلیل نبودنظم وقانون درروسیه البته باکمک انگلستان به ژاپن.

ج:انقلاب روسیه وقانونمندشدن اتحادجماهیرروسیه.

روزنامه قانون توضیحات مشروطه ژاپن وعلت پیشرفت آن رامرتب گزارش می نمود.

اتمام دوره ناصرالدین شاه وجلوس مظفرالدین شاه(پادشاه علیل ومریض)

اعطاءامتیازات درزمان مظفرالدین شاه:

دریافت وام ازروسیه درقبال امتیازاداره گمرکات شمال،تعیین نظام نامه گمرکی توسط روسهاواردشدن مسیونوزبلژیکی توسط روسهابه ایران.

عواملی که باعث شعله ورترشدن آتش خشم ایران نسبت به استعمارگردید(عواملی که مشروطه راجدی ترکرد)

1-حادثه نوزبلژیکی برای بدست گرفتن ایران ودادن تعرفه ای که بسیاربه ضررایران بودوگرفتن ضعف توسط بازرگانان ایرانی وکشف عکس ازوی درحال رقص بالباس روحانیت وقلیان.

2-حادثه بانک استقراضی روسیه:ساختمان بانک درکناریک قبرستان مخروبه احداث شدتمام اجساددرماه

رمضان جمع آوری گردیدوبه چاه ریخته شد،باسخنرانی آیت ا...سیدمحمدواعظ مردم تحریک شده وخشم مردم شعله ورشد.

3-به چوب بستن بازرگانان تهران،حاکم وقت تهران علاءالدوله وصدراعظم عین الدوله بوددراین زمان قندازروسیه واردایران می شدامابه علت جنگ ژاپن وروسیه ورودقندمتوقف شدوعلاءالدوله بااین بهانه که علت کمبودقنداحتکاربازرگانان می باشدبه عین الدوله دستورداردعده ای ازبازرگان رافلک کردند.

4-اعتراضات مردم شدت گرفت باسخنرانی های آیت ا...طباطبایی وبهبهانی تهران را به سمت ری ترک کردندومهاجرت صغری شکل گرفت،علت مهاجرت صغری به چوب بستن بازرگانان بود،خبربه گوش مظفرالدین شاه رسیداونماینده ای رانزدمهاجرین فرستادوآنهااعلام داشتندخواسته هایی دارند.

خواسته های مهاجرین صغری؟

1-عزل علاالدوله2-ایجادعدالت خانه ودارالشورا3-ایجاد قانون

عین الدوله رامظفرالدین شاه رامامورکردمهاجرین رابازگرداندوهمچنین به اوماموریت دادبه خواسته های آنهاجامه عمل بپوشاند.

*علت مهاجرت کبری؟

عدم انجام قول های داده شده،ترتیب اثرندادن به خواسته هاونامه های علماومنجرشدن به راهپیمایی واعتراضات مردم،ایجاددرگیری بین حاکمیت ومردم وشهادت سیدعبدالحمیددراین برهه تعدادمهاجرین زیادترشد،مسافت بیشترنسبت به مهاجرت قبلی به سمت قم باعث گستردگی دامنه اعتراضات گردید،شیخ فضل ا. . .نوری ضمن تقبل هزینه مهاجرین باآنهاهمراه شد،وآقایان طباطبایی وبهبهانی به قم مهاجرت کردند،بعدازمهاجرت کبری مشروطه خواهان لکه ننگی درتاریخ با پناهنده شدن به سفارت(انگلیس) بجاگذاشتند.

خواسته های مهاجرین کبری:

1-قصاص قاتلین.

2-مهیانمودن شرایط درتهران برای بازگشت مهاجرین.

3-عزل عین الدوله.

4-ایجادعدالت خانه وقانون اساسی ومجلس ومشروطه.

اولین اقدام مظفرالدین شاه عزل عین الدوله بود،مشروطه ایجادگردیدودرسال 1285شمسی مجلس بادستورمظفرالدین شاه تشکیل شدوقانون اساسی در51ماده تنظیم گردید،محمدعلی شاه ولیعهددرابتداموافق

مشروطه وقانون بودامابامرگ پدرمخالف قانون شدومجلس رابه توپ بست،قانون اساسی دربین نمایندگان دوگروه طرف دارداشت(گروه غرب زده واسلام گرایان)

باروی کارآمدن محدعلی شاه بهانه گیری هاشروع شد،شیخ فضل ا...نوری که به مشروطه مشروعه خواه معروف شد،معتقدبودمصوبات مجلس بایدبه تائید5تن ازعلمابرسد،محمدعلی شاه درجشن تاجگذاری نمایندگان مشروطه رادعوت نکرد،مخالف متمم قانون اساسی ودنبال بهانه برای ازبین بردن مجلس بود.

استبدادصغیرمحمدعلی شاه:باشلیک صحنه سازی شده به محمدعلی شاه بهانه به دست آنهاداده شده ودستوردادباهمکاری لیاخوف روسی مجلس رابه توپ بستند،عده ای ازنمایندگان دستگیروشهید(میرزاجهانگیرخان صوراسرافیل وملک المتکلمین)وتعدادی تبعیدشدندوعده ای هم پناهنده سفارت خانه ی روسیه وانگلیس شدند.

عکس العمل مردم ایران دربرابر توپ بستن مجلس:

قیام مردم تبریزبه رهبری ستارخان(سردارملی)وباقرخان(سالارملی)وحرکت به سمت تهران،قیام مردم شمال به رهبری محمدولی خان تنکابنی،قیام ایل بختیاری به رهبری صمصام السلطنه،قیام ارامنه اصفهان به رهبری یفرم خان ارمنی ونتیجتافتح تهران.

اقدامات فاتحان تهران:

1-   دربهارستان محمدعلی شاه راازسلطنت عزل کردندوفرزند12ساله اش احمدمیرزا راپادشاه نمودند.

2-عضدالملک رئیس ایل قاجاررابه عنوان ولیعهدانتخاب کردند.

3- هیاتی22نفره موقت برای اداره کشورانتخاب کردند.

*چه کارآنهاباعث شدلکه ننگی درتاریخ ثبت کنند؟

پناه دادن محمدعلی شاه به سفارت روسیه واختصاص سالیانه یک صدهزارتومان مستمری به او.

محمدعلی شاه به روسیه پناهنده شدوبعدازچندسال برگشت وازخراسان وشمال دوباره برای حکومت قیام کرد،لذامستمری وی راقطع کرده وبرای همیشه اورابه روسیه کوچ دادند.

***روحانیون وروشنفکران دونیروی فعال واصلی درنهضت مشروطه بودند،اگرعلمانبودندمشروطه شکل نمی گرفت،اززمان ناصرالدین شاه که عصرامتیازات(تالبوت،رویتر،لاتاری و. . .)اعطاشدروحانیت ازخودعکس العمل نشان داده وباعث لغوقراردادهاوآثاروتبعات ناگوارآنهاگردیدند.

چه عاملی باعث پیروزی روحانیت شد؟

وجودپایگاه مردمی وپیروی مردم ازآنها،روحانیت خواستارتشکیل مجلس،تصویب قانون براساس موازین شرع اسلام بودندودرتحقق مشروطه نقش فعال ومهم داشتند.

*نقش شیخ فضل ا...نوری درمشروطیت:

درجریان مهاجرت کبری نقش هدایت ورهبری مردم رابه عهده داشت حتی هزینه این سفررامتقبل شد،عقایدوافکاروی درشکل گیری قانون مشروطه موثرواقع شد،اومعتقدبودبایدنهضت مشروطه رابایدمشروطه مشروعه نامیدومصوبات مجلس توسط 5تن ازعلمای طراز اول تائیدشود،مخالف سرسخت غرب وهواداران آنهاازجمله تقی زاده ومساوات نمایندگان مجلس بود.

*فاتحان تهران که بسیاری ازآنان افرادغرب زده بودندمانندیفرم خان ارمنی،سرداراسعدومحمدعلی خان تنکابنی هم دست روسیه بود،پس ازفراق بال به سراغ شیخ فضل ا...رفتندوباقتل اوبزرگترین ننگ رادرتاریخ ایران به جای گذاشتند.

*روشنفکران چه کسانی بودند؟

افرادی که به بدنبال پیشرفت جامعه بودندامانه براساس دین وآموزه های آن،سنتی بودن ایران رامهمترین عامل بدبختی قلم داد نمودند،ایشان یامجری افکار روس وانگلیس شدند،یاکمپانی هاوسازمان های فراماسیونری تشکیل دادند،گرچه دربین این گروه افرادمثبتی نظیرامیرکبیربودندکه اقدامات مفیدزیرراانجام داد،

 رشوه خواری راحذف کرد،باعث بیداری مردم شد،دست استعمارراکوتاه کرد،دانشجوبه خارج فرستاد،استادازخارج جذب کرد،طالب پیشرفت ایران بودامانه براساس برنامه های روسیه وانگلیس،همچنین عباس میرزاازدیگرروشنفکران بود،7دانشجوبه خارج فرستاد،مترجمین رااستخدام نمود،درکنارآنهاافرادی نظیرآخوندزاده ازروشنفکرانی بودکه معتقدبودزمانی مردم ایران پیشرفت می کنندکه پرچم روس برفرازبام کشوربه اهتزازدرآید،الفبای دینی رامظهرفقروبدبختی مردم می دانست،تقی زاده هم تابع همین طرزتفکربود،حتی میرزاملکم خان که خواستارقانون ومشروطیت بودامابه تقلیدازغرب.   

ضعف روشنفکران؟

1-فقدان جایگاه وپایگاه مردمی.

2-اعتقادات ضددینی.

3-عدم ارتباط ومراودات بامردم عادی .

4-تقلیدی بودن آنهاکه درآثارشان نیزمانندسفرنامه ابراهیم بیگ،اسلام رازیرسئوال برده وآثارخودباختگی

غربی درکتب وروزنامه ها مشهودبود.

*علل شکست خوردن مشروطه چه بود؟

1-عوامل خارجی:توطئه کشورهای استعمارگر(روسیه وانگلیس)ازابتداءدولت قاجاربایکدیگررقابت داشتندبرسرتصاحب قدرت وسرمایه های ایران،باانعقادقراداد1907بین روس وانگلیس ایران به سه منطقه تقسیم شد،روسهادرشمال،انگلیس درجنوب نفوذیافتندومرکزبی طرف،همچنین جنگ جهانی اول بین کشورهای اتفاق مثلث(فرانسه،انگلستان وروسیه)اتحادمثلث(آلمان،اتریش،ایتالیا)زیرامتفقین تنهاازطریق ایران می توانستندبرآلمان فائق شوند،درجنگ جهانی اول انگلیس قصدجبران شکست آلمان راداشت وبه ایران دستوردادرضاخان دروازه های ایران رابه سوی آلمان بازکنند،دوجنگ جهانی باعث نفوذمتفقین درایران شد،نمایندگان غرب زده درمجلس نفوذ کردند(تقی زاده،مشیرالدوله وقوام السلطنه)وازجمله سرکوب           قیام های داخلی مانندقیام رئیس علی دلواری درجنوب،درشیرازوکازرون و. . .

2-عوامل داخلی:

انزوای روحانیت.

چه عاملی باعث انزوای روحانیت شد؟

الف:تلاش روشنفکران غرب زده.

ب:سرخوردگی خودروحانیون.

ج:نارضایتی مردم درنتیجه بی نظمی،زیرسلطه رفتن فرهنگ اسلام وشرع،قحطی،شیوع بیماری ها.

***نتایج وپیامدهای مشروطه:

1-مشروطه باعث شدمفاهیمی نظیرمجلس،قانون اساسی وآزادی رسمیت پیداکند.

2-باعث نابودی سلطه بیگانگان ونظام سلطنتی،بیداری ووحدت مردم دربرابررسوخ بیگانگان شد.

قرارداد1919کابینه وثوق الدوله،سیاست انگلیس بودودرنظرداشت ایران راباکمک کابینه او که ازمهره های انگلیس بودتحت الحمایه خودقراردهدکه،براساس این قراردادرابطه انگلیس بیشترمی شدکه روحانیون نظیر آیت ا...مدرس وآیت ا...محمدخیابانی باآن مخالفت کردند،دراین زمان انقلاب اکتبرروسیه رخ دادواوضاع روسیه به هم ریخت وشمال ایران راترک کردند،قبل ازترک کشورازجانب روسها،انگلیس هامخالف حکومت مرکزی بودند،بعداکه شمال راهم متصرف شدندبه دنبال سیاست حکومت مرکزی رفتندکه برای آن نیازبه کودتابود،کودتانیازبه دورهبری داشت،سیاسی ونظامی،رهبری سیاسی راسیدضیاءالدین طباطبایی ونظامی رارضاخان قزاق به عهده گرفتند،طباطبایی نخست وزیرورضاخان وزیرجنگ گردید،طباطبایی نودوسه روزنخست وزیری کردوبعداوچندتن دیگرنخست وزیری راتجربه کردند،رضاخان درسال 1304 به نخست وزیری رسید،درغیاب احمدشاه یک ماده واحده راازمجلس گذراندندونظام پادشاهی راازقاجاربه پهلوی تبدیل نمودند،رضاخان سعی داشت نمایندگان مخالف به مجلس راه نیابندازجمله آیت ا...مدرس.

اقدامات رضاخان قبل ازسلطنت:

رضاخان قبل ازرسیدن به حکومت سیاست دوگانه داشت،درعزاداری هاشرکت می کرد،سینه زنی           می نمود،مدال مولی متقیان رابرگردن می نمودومخالفین راجذب خودکرد،جمهوری رضاخانی ایجادکرد،اماروحانیون بیداراین مواردراگوشزدمی کردند.

اقدامات رضاخان بعدازسلطنت:

1-بی احترامی به روحانیت،مخالفت بااسلام وتعطیلی منابرومساجد.

2-ایجادارتش منظم باهدف سرکوبی قیام های مردمی.

3-جامه عمل بخشیدن به سیاست های انگلیس،تصویب نظام وظیفه در1304.

4-احداث راه آهن سراسری شمال وجنوب،زیرااگرنیروهای روس ایران رابگیردانگلیس سریع نیروبفرستند.

5-گسترش شبکه حمل ونقل به دلیل گسترش واردات وخریدکالاهای انگلیسی.

6-اسکان عشایرباهدف ازبین بردن دامپروری ووابستگی وسرکوب شورش های عشایری.

7-توسعه شهرنشینی باهدف وابستگی به غرب.

8-وابستگی به غرب.

9-کشف حجاب.

10-گسترش ناسیونالیسم رضاخانی وفرهنگ عصرساسانی وزیرسئوال بردن اسلام .

11-مبارزه بافرهنگ سنتی ایران.

12-گسترش بی حجابی تحت لوای تمدن.

13-مخالفت بالباس روحانیت.

14-گسترش وتبلیغ لباس ترکی ومتحدالشکل نمودن لباس مردان،کت بایقه انگلیسی،کلاه شاپو.

سیاست خارجی رضاخان:

1-اولین کشوری که حکومت رضاخان رابه رسمیت پذیرفت انگلیس بود.

2-انعقاد قراردادباانگلیس.

3-لغوقرادادوایجادبستن قراردادنفتی 1312-1933قراردادی اززمان مظفرالدین شاه بود،مدت20سال باقی مانده بود،انگلیس دنبال بهانه ای بودبرای تمدیدآن،رضاخان به ظاهرخودراهمسوی مردم وانمودکردوقراردادراسوزاند،انگلیس به دیوان لاهه وجامعه ملل شکایت نمودوزیرخارجه چک واسطه شددرنهایت قراردادنفتی 1933بسته شددرشرایطی که سودایران کمترازقرارداددارسی بوداین قرارداددنباله قراداددارسی بود.

4- بازکردن دروازهای کشورروی انگلیس ومتفقین درجنگ جهانی اول ودوم،.

علت نفوذانگلیس:خطرنفوذکمونیست روسیه درایران.

 علت برکناری رضاخان:نبستن دروازه های ایران روی کشورآلمان درجنگ جهانی اول وعدم رضایت انگلیس،اعلام بی طرفی ایران درجنگ جهانی دوم که به نفع متفقین تمام شدوباعث ناراحتی انگلیس شد.

انگلستان وروسیه درجهت سیطره بیشتردرایران اززمان فتح علی شاه بایکدیگررقابت داشتند،مردم ایران به خاطرکم رنگ کردن تسلط این دوکشوراقدام به تاسیس بانک ملی نمودندبود،نوزبلژیکی رابیرون کردند،قرارداد1919منحل شدوسرانجام راه سلطه خودرادرکودتادید،ودرسوم اسفند1299آن راعملی ساختند.

امتیازات رضاخان به روسها:

امتیازتاسیس بانک.

امتیازتاسیس مدرسه.

امتیازاحداث راه آهن.

امااین امتیازات خیلی زودازبین رفت،رابطه ایران باروسیه تیره وقطع شد.

انگلستان به دلیل کمرنگ کردن رابطه ایران باروس ایران رابه برقراری رابط باآلمان تشویق                   می نمود،حضورآلمان هاپررنگ شدپای حزب نازی به ایران بازشد،بانک درایران تاسیس کردند،حزب توده دراین ایام طرفدارسرسخت روسیه بود،آلمان وانگلستان پیمان سعدآبادرابستند،این پیمان بین ایران عراق افغانستان وترکیه بسته شد،اماورودآلمان هاباعث شدپیمان لغوشود،رضاخان گرایش زیادی به آلمان داشت به دلیل آریایی بودن به آنها.

علت اخراج آلمان هاچه بود؟

انگلستان اول موافق حضورآلمان درایران بودامااطلاعی ازسیاسیت آلمان نداشت لذابامتحدشدن آلمان وعثمانی ،انگلستان ملاحظه این راکردکه این اتحادمشکل ساز نباشد،یکی ازدلایل سقوط حکومت رضاخان این بودکه آلمان هاراازکشوربیرون نکرد   دیگری جنگ جهانی دوم استزیرارضاخان اعلام بی طرفی کردومسیرموفقیت روسیه ایران بود،متفقین جری ترشدندوباعث ورودآنهابه ایران شدوپادگا نهاسقوط کردرضاخان به جزیره موریس تبعیدشد،چرااستبدادپایدارشد؟

1-نقشه های صدراعظم فروغی.

2-فقدان پایگاه مردمی .

3-کمرنگ شدن حضورروحانیت.

فروغی نامه ای درصحن مجلس خواندکه شاه مخلوع آن چه از  برده رابرمی گرداندونامه ای ازقول محمدرضاخواندکه فقط سلطنت کندومشروطه رااجرامی نماید.

مقدمات ملی شدن صنعت نفت:

شوروی درخواست امتیازنفت شمال راداشت،آقای حسین آهی(سفیرایران درروسیه) نامه ای ارائه نمودمبنی بردرخواست نفت شمال به روسیه،مجلس ودولت بااین پیشنهادمخالفت نمود،حزب توده بااین عمل بسیارموافق بود،مصدق درمجلس اعلام نمودبایدسیاست موازنه منفی اجراگرددودولت حق انعقادقراردادوامتیازنفتی باهیچ کشوری راندارد،بدون اجازه دولت هم نبایدکسی اقدام به این کارنماید،درجنگ جهانی دوم امریکاکمترین آسیب رادیده بود،انگلستان،روسیه،فرانسه،آلمان همه متضررشد.

نفوذتدریجی امریکادرایران:

علی رغم این که انگلستان وروسیه درجنگ جهانی اول ودوم پیروزشدندضررهای فراوانی هم متحمل شدندلذاانگلستان درصددنفوذبیشتردرایران برآمد،ترومن نخست وزیروقت اصلی ارائه داد(درکشورهای توسعه نیافته یک سری اصلاحات بایدصورت بگیرد) ازجمله کشورهای جهان سوم ایران بود،کشورهای ضدکمونیسم بایدازآزادی برخوردارباشند،هدف ترومن گول زدن کشورهای جهان سوم بود،انگلستان دست به یک سری اقدامات زدوتلاش هایی صورت داد.

تلاش های انگلستان برای محدودکردن نفوذامریکادرایران:

اصل ترومن درخاورمیانه اجراشد.

اولین کارانگلستان این بودکه بافشاربه کابینه،قوام السلطنه رابرکنارکردند.

 دومین کارانگلیس دعوت محمدرضابودبه لندن،زیرامی خواست بادادن باج مانع اجرای اصل ترومن شود.

سومین اقدام پلیس خودرادرجنوب به شورش واداشت.

مقدمات ملی شدن صنعت نفت:

درپی نفوذبیشتر انگلستان،قراردادگس گلشاهیان منعقدشد،ساعدکه نخست وزیروقت بودلایحه رابه مجلس(پانزدهم)برد،لایحه رامجلس تصویب نکرد،ساعدبعدازاین ناکامی استعفانمودوعلی منصوربه نخست وزیری رسید،اوهم این لایحه رابه مجلس(شانزدهم )بردکه بازهم تصویب نشد،دولت باهدف تصویب این لایحه رزم آرارانخست وزیرنمود،رزم آراهم لایحه رابه مجلس بردولی رای نیاورد،مصدق رئیس کمیسیون نفت بود،ملی شدن نفت نیازبه دورهبرمذهبی وملی داشت(کاشانی ومصدق)سرانجام درتاریخ 29/12/1329نفت ملی شد.

تلاش های رزم آراوانگلستان درجلوگیری ازصنعت نفت:

 تلاش های انگلستان:

1-مسئله کشورهای مستقل عربی نظیربحرین،عمان،قطر،عراق رامطرح کرد.

2-انگلستان دوشعبه بانک خودرادرایران تعطیل کردوازبازرگانان ایرانی خواست وام های دریافتی رابازگردانند.

3-کمپانی های نفتی جنوب راتعطیل کردوازتجارخواست پول های درگردش نزدخودرابرگردانند.

تلاش های رزم آرا:

رزم آراگفت:دولتی که لیاقت اداره یک کارخانه سیمان رانداردچگونه می تواندنفت راملی کند؟

علی رغم تمام تلاشهاومخالفت هانفت ملی شدوتمام قراردادهای نفتی(1933،گس گلشاهیان) ملغی شد.

نهضت فدائیان اسلام وتروررزم آرا.

نهضت فدائیان اسلام به رهبری نواب صفوی باحضورروحانیون،علما،دانشجویان وجوانان مسلمان شکل گرفت، این گروه معتقدبودند،مراکزفسادوفحشابایدجمع آوری شودوبایددرصورت لزوم باتروروحرکات مسلحانه برخوردشود،نخستین تروراین گروه،ترور رزم آرابودکه به دست خلیل تهماسبی صورت گرفت،بعدتروررزم آراحسین علی نخست وزیرگردیدکه وی نیزمهره انگلیس بود،اوهم خیلی زوداستعفاداد،مجلس خواهان نخست وزیری مصدق شد،اوبااین شرط که اگرلوایح مربوط به نفت به تصویب مجلس برسدنخست وزیری راپذیرفت،مصدق بادرباربه شدت درگیربود،اوباانگیزه کوتاه کردن دست دربار،درخواست وزارت جنگ راهم نمود،قبول نشدومصدق استعفانمود،بعدازاواحمدقوام السلطنه        نخست وزیرشدوجلوتمام حرکت های مردمی راسدکرد،آیت ا. . .کاشانی قیام تیر1331رابوجودآورد،      قوام السلطنه درپی تهدیدآیت ا. . .کاشانی استعفاکردومصدق دوباره به نخست وزیری رسید،امابین رهبران نفت اختلاف ایجادشد،بیگانگان وحزب توده وطرزتفکردونفر،باعث دوری این دوازهم شد،مصدق        غرب گرابودوکاشانی اسلام گرا،مصدق مهره هایی مانندشاپوربختیاررابه کارگرفت(وزیرکار)،سرلشکرزاهدی وزبرجنگ شد،اختلافات اوج گرفت.

کودتای 28مرداد1332:

باکودتای 28مرداد،نفوذانگلستان کم شد،امریکاچاه های نفت ایران راگرفت،مردم ایران نهضت مقاومت ملی راتشکیل دادندباحضورروحانیون،دانشگاهیان،امریکاوبیگانگان نهضت راکوبیدند،راه برای امریکابازشدوازجایی که   می دیدندمردم ازبیگانگان نفرت دارندرفرم امریکاراپیاده نمودند.

هدف ازاصول یالوایح شش گانه:

1-اعتباربخشیدن به مهره های دست نشانده خوددرایران.

2-جلوگیری ازحرکت های مردمی.

3-جلوگیری ازافزایش فشارظلم وستم برمردم.

گرچه اصلاحات تاحدودی تاثیرمثبت گذاشت،اماباعث نفوذبیشترمهره های آمریکادرایران شد،درهمین زمان لایحه انجمن های ایالتی وولایتی به تصویب رسید.

1-به زنان حق رای داده شد.

2-قیدسوگندبه قران ازشرایط انتخاب شوندگان حذف شد.

نهضت ومخالفت امام خمینی باتصویب لایحه انجمن هاآغازشد،باخبرتصویب لایحه درقم گردهم آیی صورت گرفت وآن راازدرجه اعتبارساقط کردندوخلاف شرع دانستندومنجربه لغو آن گردید،درتاریخ ششم بهمن ماه 1341رفراندم لوایح شش گانه صورت گرفت وعلی الظاهرتصویب شد،سفیرانگلستان،کندی،سفیرایدن،پیام تبریک فرستادند،امام خمینی رفراندم راحرام اعلام کرد،ودرمحرم 1342برسردرمساجدنوشتندامسال مسلمین عیدندارندوآن سال راعزااعلام نمودند،دردوم فروردین 1342 روزشهادت امام جعفرصادق مامورین رژیم به مدرسه فیضیه یورش بردندوعده ای ازروحانیون وطلاب به شهادت رسیدند.